W Europie notuje się rocznie 3,1 mln nowych złamań osteoporotycznych, a częstość złamań bliższego końca kości udowej rośnie o 30-100% rocznie. Jedna na trzy kobiety zachoruje na osteoporozę i będzie trudniejszą, bardziej wymagającą pacjentką, niż osoba z kośćmi o prawidłowej strukturze i gęstości. Jak rozpoznać oznaki osteoporozy w gabinecie? Kogo najczęściej dotyka ten problem i co zalecić pacjentowi? Zobacz wykład i zacznij działać!

Złamanie osteoporotyczne zaliczane jest do złamań patologicznych, które powstaje na skutek działania siły o niskiej energii, najczęściej w wyniku upadku z wysokości własnej. Wyróżniamy osteoporozę pierwotną (80%) i wtórną (20%). 

Pierwotna:

  1. Idiopatyczna (młodzieńcza i dorosłych)
  2. Postmenopauzalna (typ I)
  3. Starcza (typ II)

Czynniki ryzyka: 

  • Wiek
  • Płeć
  • Rasa biała
  • Szerokość geograficzna 
  • Drobna budowa ciała - < 60 kg
  • Przebyte złamania
  • Przebyte złamanie biodra u rodziców 
  • Bezdzietność, wczesna menopauza
  • Przyjmowanie sterydów 
  • Niedobór wapnia w diecie 
  • Mała aktywność fizyczna
  • Palenie tytoniu
  • Picie alkoholu

Wiek jest niezależnym czynnikiem ryzyka złamania, a po złamaniu BKKU większość pacjentów nie wraca do sprawności sprzed złamania. Przebyte złamanie niskoenergetyczne zwiększa ryzyko kolejnych złamań – uruchamia się efekt domina. 

Biorąc pod uwagę, że choroba dotyczy ludzi po 60. roku życia, problem będzie narastał, gdyż obecnie na świecie żyje 455 mln ludzi powyżej 65. roku życia, a dane szacunkowe wykazują, że w roku 2050 będzie ich 1.55 mld. W Europie notuje się rocznie 3,1 mln nowych złamań osteoporotycznych, a częstość złamań bliższego końca kości udowej rośnie o 30-100% rocznie.

Należy pamiętać, że 1 na 3 kobiety i 1 na 8 mężczyzn zachoruje na osteoporozę, a 1 na 2 kobiety oraz 1 na 5 mężczyzn w wieku powyżej 50 lat dozna złamania w swoim życiu ze względu na małą masę kostną. 

Kobieta w wieku 50 lat ma życiowe ryzyko złamania równe łącznemu ryzyku raka piersi, raka jajnika i raka macicy.

Najczęstsze typy złamań: 

  1. Złamanie trzonów kręgów kręgosłupa.
  2. Złamania bliższego końca kości udowej.
  3. Złamanie dalszego końca kości promieniowej.

Ryzyko wystąpienia kolejnego złamania wynosi:

  1. Po złamaniu kręgosłupa 11x wzrost ryzyka złamania ponownego trzonu kręgu i trzykrotny BKKU
  2. Po złamaniu dalszego końca kości promieniowej – dwukrotne ryzyko złamania BKKU
  3. Po złamaniu BKKU – sześciokrotne ryzyko złamania BKKU po drugiej stronie

Bezpośrednie koszty medyczne związane ze złamaniami osteoporotycznymi w Europie szacowane są na ponad 36 miliardów euro. 

Co istotne, nawet 83% kobiet po wystąpieniu złamania niskoenergetycznego nie jest leczonych z powodu osteoporozy, a tylko 23% kobiet w wieku ≥55 lat po złamaniu nadgarstka otrzymało jakąś formę leczenia osteoporozy. 

Tylko 19% pacjentów po złamaniu BKKU otrzymało HTZ, kalcytoninę lub bisfosfoniany.

Złamania bliższego końca kości udowej związane są ze znaczącym wzrostem śmiertelności, nawet w grupie poniżej 65. roku życia. Z badań wynika, że 40% kobiet, u których wystąpiło złamanie bliższego końca kości udowej, nigdy nie będzie mogła samodzielnie chodzić, a mniej niż 20% powróci do sprawności sprzed złamania.

Złamania bliższego końca kości udowej mają najistotniejszy wpływ na koszty osteoporozy, włączając w to leczenie szpitalne. Stanowią 14% przypadków złamań, ale odpowiadają za 72% kosztów złamań w USA.

Należy pamiętać, że złamanie niskoenergetyczne jest często pierwszą oznaką osteoporozy.

Wielu specjalistów odpowiedzialnych jest za leczenie osteoporozy, w tym lekarz rodzinny, interniści, endokrynolodzy, geriatrzy, ginekolodzy, chirurdzy i ortopedzi.  Jednakże  ortopeda jest pierwszym i często jedynym lekarzem mającym kontakt ze złamaniem osteoporotycznym,  na nim spoczywa zatem obowiązek nie tylko leczenia złamania, ale również wdrożenia postępowania zapobiegającego następnemu złamaniu.

Po pierwszym złamaniu ryzyko następnego złamania wzrasta co najmniej dwu-, ale najczęściej dziesięciokrotnie.

Zasady postępowania:

  • diagnostyka osteoporozy,
  • diagnostyka i leczenie złamań,
  • poinformowanie chorego o  osteoporozie i ryzyku następnego złamania,
  • wdrożenie postępowania zapobiegającego upadkom,
  • leczenie osteoporozy.

Celem leczenia osteoporozy jest uniknięcie złamania, a zwłaszcza kolejnego złamania u osób, które go już doznały. Leczenia wymaga każda osoba, która prze była złamanie, a identyfikacja innych zagrożonych osób następuje na podstawie obliczeń ryzyka złamania metodą FRAX.

To, co można zrobić, to rozpoznać osteoporozę u pacjentek po przebytych złamaniach niskoenergetycznych tj.  wdrożyć suplementację Ca i wit. D oraz aktywną farmakoterapię. Znane są skuteczne i dobrze tolerowane leki, które zmniejszają ryzyko kolejnych złamań we wszystkich lokalizacjach szkieletu. To zabezpieczy pacjentki na przyszłość i będzie w zgodzie z zaleceniami oraz jeśli w przyszłości doszłoby np. do reoperacji – kość będzie w lepszej kondycji, co zwiększy szanse na powodzenie zabiegu.